Klein leed bij de Destructor “Zeeland” in Hansweert

In het Zeeuwse Hansweert heeft de Gekro een aantal jaren ook een destructie-installatie gehad. Dit hadden zij, omdat het vervoer vanaf de Zeeuwse eilanden naar de hoofdvestiging in Overschie uiterst moeizaam was.

Dat er met bij ophalen van kadavers ook wel eens wat anders mis ging, bewijst onderstaande advertentie in de Provinciale Zeeuwsche Courant van 2 maart 1953.

 

1953 03 02 pzc krant

Advertenties

Advies Raadscommissie van Keulen uit 1929: Neem NTF als voorbeeld voor de te bouwen destructor in Keulen

 

BUITENLANDS BEZOEK AAN DEN DESTRUCTOR TE BERGUM

Dezer dagen heeft een commissie, bestaande uit 11 leden, waaronder 9 Raadsleden van de stad Keulen, vertegenwoordigende de verschillende fracties uit den Raad, onder leiding van den Wethouder van Publieke Werken en de directie van dezen gemeentedienst, een bezoek gebracht aan den destructor der N. V. Nederlandsche Thermo-Chemische Fabrieken te Bergum (Friesland).

De geheele commissie, die reeds verschillende andere destructoren in Duitschland bezocht had, heeft eenstemmig haar bewondering uitgesproken over de inrichting en organisatie der N.V. Nederlandsche Thermo-Chemische Fabrieken.

In een verslag, opgemaakt door den gedelegeerde van de financieele commissie van de stad Keulen, wordt de destructor te Bergum als „ein Musterbetrieb allerersten Ranges” genoemd.

Na afloop van het bezoek heeft de daartoe benoemde commissie besloten den Raad te adviseeren don destructor te Bergum als voorbeeld te nemen voor dc thans te Keulen te bouwen soortgelijke inrichting

 

Blog 2016 01 25 keulen en NTF vaderl. 20 jul. 1929
Het oorspronkelijke bericht

 

 

 

Poëtische Journalistiek bij de opening van de NTF in 1926

De NTF in Burgum was niet alleen maar een “stjonkfabriek”
Zij inspireerde ook tot  journalistieke poëzie
Getuige dit bericht in het Leeuwarder Nieuwsblad van vrijdag 18 juni 1926,
twee maanden na de opening van de NTF.

 

kop leeuwarder nieuwsblad 1000

Thermo-chemische Destructor

Indien gij belang stelt in afgekeurd!  vleesch,
(Ofschoon t voor consumptie niet goed is naar ‘k vrees
Dam kunt ge de wegen naar Bergum bewandelen.
En doelbewust zien hoe ze ’t daar wel behandelen:
Ik heb het gezien en ik weet er dus van
Weshalve ik uw weetlust bevredigen kan,

Cadavers — gij hebt het gezien in de krant
Worden niet meer begraven, nog minder  verbrand,
Zij allen gaan, als hun de huid is ontnomen.
Destructorwaarts, om er als meel uit te komen:
Wat of een destructor is. kunt gij ook aanschouwen.
Tenzij g’ afgekeurd zijt, want dan kon ’t u berouwen.

In de thermo-chemische , of vleeschmeelfabriek,
(Want dat is de term volgens d’ encyclopediek)
Bereidt men dus meel uit het vleesch! van cadavers
Van runderen, ezels en doode hard- dravers:
Wat voor het menschdom als biefstuk mislukt.
Wordt voor kippen en varkens een voedzaam product.

Dat uw hoen Indirect gouden eieren gaat leggen
Na ’t gebruik van zulk vleesch, hoef ik niet meer te zeggen.
Uw worsten en hammen worden extra fijn,
Indien gij dit meel voorzet aan uw zwijn;
’t Werkt dus zeer productief, wijl  voorheen  bij ’t begraven
Zich slechts wormen aan ’t waardevol vleesch mochten laven.

De reuzel en ’t smeer worden technische vetten;
’n Zeker kwantum er van zal zich om laten zetten
In producten om d’ assen van wagens te smeren
En andere vehikels; voorts gaat men proberen
Om oliën zoo smeuïg en zacht te bereiden
Dat zelfs Fordjes geruischloos de wegen langs glijden.

Word ik er chemicus (en daarvoor is kans).
Want ‘k solliciteer, onbekwamer,althans
Geschikter dan ik zal men langer moeten zoeken,
Omdat ik bewijs van talent weet te boeken)
Dan ‘twijfel ik niet, of veel meer fabricanten
Zuilen scheikundig zich klaar maken laten.

Want, geeft de Vennootschap m’ alsdan vrij  mandaat.
En beloont ze mij ruim na bereikt resultaat
Dan maak ik mij sterk, dat ik ’t klaar weet te spelen
Om boter te leveren van al die vetdeelen.
Die geuriger is en  margarine ten spijt —
Uitmunt door smaak en superioriteit.

Geen watergehalte, noch grasbotersmaak.
Geen plantenvetstoffen; ik stel mij tot taak:
Te veredelen alle cadaverrestanten.
Zoodanig, dat niet slechts mijn talrijke klanten,
Doch ook de vennootschap het diep zal betreuren
Dat artsen nog vee voor consumptie zal goedkeuren.

Zoo kan het gebeuren, dat wijlen herkauwers
’t Beleven, dat slagers en zelfs kneukelhouwers
In plaats van de rundjes aan boutjes te hakken.
Behaaglijk hun broodjes met boter beplakken
Geleverd door wat in zoocdierlijke staat
Als sappige biefstuk hun winkels verlaat.

„TóRKJET.”

         F.4-De-stjonkfabryk-N.T.F

Oorspronkelijke plannen van de NTF voor de destructie in heel Nederland

Al bij de oprichting had de NTF al het plan om de destructie van kadavers en afgekeurd vlees voor geheel Nederland te gaan verzorgen. Zij had daarvoor Nederland in 5 districten verdeeld, met op termijn in elk district een destructor. Aanvankelijk zou – na “Burgum” er eerst een destructor in Overijssel komen, maar dit plan werd al gauw vervangen door de vestiging van het overslagstation in Haarle bij Nijverdal.
De tweede destructor zou hierbij in Woerden terecht moeten komen. In eerste instantie zou deze destructor de provincies Noord- en Zuid Holland, Utrecht Brabant en Limburg bedienen. Hiervoor zouden – net als in Haarle bij Nijverdal – ook in deze provincies overslagstations komen.
In een later stadium was het dus de bedoeling om elk district van zijn eigen destructor te voorzien.

Echter mede door de crisis van de jaren dertig en de tegenvallende resultaten van de eerste jaren van “Burgum” is daar niets van gekomen en werd de destructie door verschillende (gezamelijke) gemeenten , Vleeskeuringskringen en particulieren ter hand genomen.

2015 10 01 Plannen NTF voor heel Nederland

Bron: NTF: Destructie van afgekeurd vee en vleesch (1929)

De oprichting in 1926 van de Destructor Midwoud; Destructoren waren geen financiële vetpotten

In het Noord-Hollandse veerijke gebied nam de vleeskeuringskring Midwoud in 1925 samen met de gemeenten Midwoud,Twisk, Opperdoes, Medenblik en Wervershoof het initiatief tot het oprichten van “een installatie voor de vernietiging van afgekeurd vlees en kadavers”. In de installatie zou dit materiaal omgezet moeten worden in meststof, diermeel voor de varkens en de kippen en “technisch” vet voor bijvoorbeeld de zeepindustrie.

Door de veedichtheid waren hiervoor genoeg kadavers en afgekeurd vlees, zodat de afstand tot de destructor betrekkelijk klein. Niet alleen bleven daardoor de transportkosten beperkt maar was het materiaal wat dan in de destructor werd verwerkt nog redelijk vers en nog weinig in ontbinding, waardoor de destructor een goede kwaliteit producten kon leveren. Tenslotte was er in het gebied rond Midwoud voldoende vraag naar voer voor de beesten.

In oktober 1926 geven GS van Noord-Holland de goedkeuring aan de Hinderwetvergunning, die in februari van datzelfde jaar door B&W van Midwoud is voorgesteld en op 22 november 1927 werd de destructor officieel geopend.

In tegenstelling tot de NTF in Burgum was de destructor van Midwoud een geheel gemeentelijke inrichting en had daarmee primair tot doel het uitvoeren van de wettelijk aan de gemeente opgelegde verplichting tot het verwerken van kadavers en afgekeurd vlees. Het maken van winst hierop was hierbij geen uitgangspunt. Wanneer de deze destructor wel winst zou maken, dan zal deze op één of andere manier terugvloeien naar de gemeenschap.

De NTF was een geheel particuliere firma. Zij nam welliswaar ook deze uitvoering op zich maar had daarbij als hoofddoel uiteindelijk wel het maken van winst.

Onder andere vanwege deze verschillen, hadden beide destructoren grote belangstelling van de zijde van gemeentebesturen, slachthuisdirecties, vee- en vleeskeuringsdiensten

Zo staken in 1931 oprichtingscommissies voor Noord Brabant en de gemeenten Winterswijk, Geldermalsen hun licht op in Midwoud.

Destructiebedrijven waren geen financiële vetpot
In de beginjaren waren deastructoren bepaald geen financiële vetpot. Net als de NTF leed ook de destructor van Midwoud de eerste jaren verlies. In 1937 was dat verlies voor een gemeenteraadslid van Obdam de aanleiding om te stellen dat het werkgebied van de destructor in Midwoud gewoon te klein is, waardoor de aanvoer van materiaal te gering is”. In 1938, toen de productie van “Midwoud” 100 kg diermeel en 45 kg technisch vet per dag was, leidde dit bij de burgemeester van  Obdam tot de volgende uitspraak “vele destructoren zijn scheepjes van bijleg …..

scheepje van bijleg

Destructoren waren in de jaren dertig  “scheepjes van bijleg”

Bron: Tekening H. Oudejans Decoratief Tekenwerk

De “Eigendomskwestie” van een ……… kadaver

Nog voor de oprichting van de NTF kwamen de eerste juridische vraagstukken al boven water: namelijk het probleem van de eigendomskwestie:

Dit probleem werd meteen al in 1922 door de Keuringsveearts aangestipt. Hij schrijft namelijk

Zooals het nu gaat, kost het de gemeente zoo goed als niets. De cadavers worden ter plaatse begraven, onbruibaar gemaakt voor menschelijk of dierlijk voedsel met creolin en de zaak is daarmee afgeloopen. De eigenaar van het cadaver verzet zich daartegen niet, omdat het corpus delicti voor hem absoluut van geen waarde is. Iets anders wordt het, wanneer het verwerkt zal worden tot vleeschmeel, Daardoor krijgt het cadaver eenige waarde en de mogelijkheid bestaat nu mijns insziens, dat de eigenaar zich tegen een verwerking   van mening, dat u deze werkwijze verreweg de goedkoopste zijn.enr en Bergum vallen, lees ter hand te gaan nemen.  tot vleeschmeel en dergelijke zal verzetten. Hier is naar mijn oordeel een rechtskundige kwestie op te lossen, of de gemeente zich die cadavers mag toeeigenen om ze daarna af te staan aan de heer Nijveen, of dat ze verplicht zal zijn de eigenaars schadeloos te stellen….

Er zou een hele juridische discussie volgen:

Zo eisten de Vleeswet en de Veewet immers niet meer dan een ONBRUIKBAARMAKING voor voedsel voor mens en dier van dood vee (en van afgekeurd vlees). De wet vroeg slechts een BEWERKING en NIET de ALGEHELE VERNIETIGING  met daarbij – logischerwijs – het verlies van  eigendomsrecht.

Er kon beweerd worden dat, na de bewerking in de fabriek, de onbruikbaarmaking is afgelopen. Dit zou kunnen betekenen dat volgens de Grondwet de oorspronkelijke eigenaar van een kadaver, ook de eigenaar van het resterend product blijft.

Met behulp van het Burgerlijk Wetboek kon men daartegenover  echter stellen dat door de bewerking een nieuwe stof is ontstaan (namelijk vet en diermeel). Die nieuwe stof blijft dan, volgens het Burgerlijk Wetboek, het eigendom van de fabrikant, in wiens fabriek die bewerking is gedaan. In dat geval is deze nieuwe eigenaar wel verplicht om de oude eigenaar een vergoeding te geven van de grondstof. En die grondstof was …..  een waardeloos  kadaver.

Uiteindelijk wordt geconstateerd dat “ Meerdere rechtsgeleerden zijn, zooals uit hunne adviezen is gebleken, van oordeel,  dat deze eigendomskwestie niet bestaat”, terwijl het ook bekend is dat men aan het Ministerie overweegt eene regeling te maken die de bezwaren,  voorzoover ze  bestaan, uit den weg zal ruimen. In elk geval behoeft dus dit punt niet in den weg te staan aan voorloopige verdere ontwikkeling van de plannen”

568px-Iustitia.svg in jpeg

Bron: Wikimedia Commons/File:Iustitia.svg

Niet de NTF maar de “Eerste Friesche Lijm- en Vleeschmeelfabriek” te Wolvega

De NTF was niet het eerste destructiebedrijf in Nederland ……..

Nee want de “Eerste Friesche Lijm-en Vleeschmeelfabriek” aan de Schipsloot in Wolvega was er eerder. In dit bedrijf, dat in 1917 werd opgericht en waarvan de fabriek in al 1920 werd gebouwd  verwerkten ze kadavers tot lijm, vlees- en beendermeel. Mede door de slapte in 1921 in de markt voor vleesmeel en de daarmee gepaard gaande overproductie, moest het bedrijf in januari van dat jaar van de 50 mensen al 25-30 man tijdelijk ontslaan. De grote brand van januari 1922 heeft het bedrijf uiteindelijk de nekslag gegeven, waardoor het in maart 1923 werd geliquideerd. In juli van datzelfde jaar werden de gebouwen en installaties, waaronder een “kostbare cadaververwerkingsinstallatie”, geveild. Volgens mijn informatie is de genoemde kadaververwerkingsinstallatie een “IWELL-Laabs”.

Ik ben heel benieuwd of iemand mij blij kan maken met bijvoorbeeld foto’s, tekeningen, het genoemde veilingboekje of andere aanvullende informatie over de Eerste Friesche Lijm- en Vleeschmeelfabriek. Als dat zo is kunt U mij mailen op cat.1.boekje@kpnmail.nl

1920 11 19 Nwsblad van Friesland Wolvega 1

Nieuwsblad van Friesland van 19 nov. 1920

1923 06 23 leeuwarder crt. pag 29    1 ;wolvega 1

1923 06 23 Leeuwarder courant van 23 juni 1923